Wie Heeft De Telescoop Uitgevonden?

Uitvinding in Middelburg

Aan het begin van de zeventiende eeuw vonden in Zeeland belangrijke wetenschappelijke ontwikkelingen plaats. Wetenschappers gingen hun kennis op eigen waarneming stoelen. Dat leidde tot een heel ander wereldbeeld. De Zeeuw Isaac Beeckman werd een gerespecteerd wetenschapper en in Middelburg werd mogelijk de telescoop uitgevonden. Lange tijd streden twee mannen om de eer: Hans Lipperhey en Zacharias Jansen.

De eerste bekende telescoop werd in 1608 in Nederland ontwikkeld. De uitvinding wordt doorgaans toegeschreven aan de brillenmaker Hans Lipperhey.

In 1608 werd in Middelburg de telescoop uitgevonden door Hans Lipperhey. Na de demonstratie van ‘een seecker instrument om verre te sien’ aan prins Maurits in Den Haag, vond de telescoop als bruikbaar wetenschappelijk instrument zijn weg in Europa.

Het is vandaag precies 400 jaar geleden dat in Middelburg de telescoop werd uitgevonden. Op 25 september 1608 vraagt de in Middelburg woonachtige brillenmaker Hans Lipperhey bij het dagelijks bestuur van de Staten van Zeeland een introductiebrief voor de Staten Generaal van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden.

Patentaanvraag en demonstratie

• Met deze aanbevelingsbrief op zak demonstreerde hij aan prins Maurits van Oranje een ‘buyse waarmee men verre kan sien’ en vroeg hij patent aan voor zijn vinding.
• Met deze eenvoudige 'hollandse kijker', een buis met twee lenzen, kon prins Maurits vanuit Den Haag op de kerktoren van Delft aflezen hoe laat het was.
• Prins Maurits en enkele hoge diplomaten, die bij elkaar waren voor onderhandelingen voor het Twaalfjarig Bestand in de Tachtigjarige Oorlog, zagen meteen het militaire belang van deze uitvinding.
• Ondanks de grote belangstelling voor zijn uitvinding kreeg Lipperhey geen patent, omdat de vinding te makkelijk na te maken was en het instrument al bij anderen bekend zou zijn.
• Hoewel het patent werd afgewezen, was het de start van de wereldwijde verspreiding van wat wij later de telescoop zullen noemen.

De reis begon in 1608, toen de Nederlandse brillenmaker Hans Lippershey het eerste patent op een telescoop aanvroeg. Zijn uitvinding, een eenvoudige buis met lenzen, was in eerste instantie bedoeld om verre objecten dichterbij te brengen – een ideaal hulpmiddel voor zeelieden en soldaten.

Toen de telescoop in de 17e eeuw werd uitgevonden was het onderscheid tussen een verrekijker en een telescoop nog vaag. Tegenwoordig wordt het woord telescoop gebruikt voor een kijker waarmee we het universum vergroot kunnen bekijken, en is een verrekijker vooral bedoeld voor het observeren van dingen op kortere afstand.

Aanspraken op de uitvinding

Zacharias Jansen

Zo maakte bijvoorbeeld ook Zacharias Jansen, een andere Middelburger en bijna buurman van Lipperhey, aanspraak op de uitvinding.

Jacob Metius

Het nieuws over de verrekijker verspreidde zich snel, en het duurde niet lang voor anderen claimden deze nuttige uitvinding eerder gedaan te hebben, zoals Jacob Metius uit Alkmaar.

Hans Lipperhey

Wel was Lipperhey de eerste die het instrument praktisch bruikbaar maakte en aan de man wist te brengen.

Hoewel Lipperhey de eerste was die officieel een patent aanvroeg, blijft de vraag of hij daadwerkelijk de eerste uitvinder was open voor discussie.

Als uitvinder van de telescoop wordt Hans Lipperhey genoemd. In 2008 was het de 400ste verjaardag van de telescoop. Maar eigenlijk was het niet Hans Lipperhey die de ontdekking deed, maar zijn kinderen. Die ontdekten dat je de kerktoren veel beter kon zien als je een holle lens had, die vlak voor je oog hield en dan een bolle lens een beetje verderop hield. En dat is iets dat we eigenlijk nooit zeker weten, want de naam van de buurman werd ook vaak genoemd als het over de uitvinding van de telescoop ging, namelijk Zacharias Jansen. Maar er wordt ook gezegd dat Jacob Metius de telescoop had uitgevonden.

Volgens een legende werd Lippershey op het idee gebracht om een telescoop te ontwikkelen door twee van zijn kinderen. Toen deze op een dag in de brillenwinkel van hun vader speelden, zouden zij ontdekt hebben dat ze de plaatselijke kerktoren sterk vergroot konden waarnemen als ze via een holle lens vlakbij hun oog door een bolle lens iets verderop keken. Dit verhaal dateert echter uit de achttiende eeuw en is dus apocrief.

Galileo Galilei

1. Al in 1609 werden de eerste sterrenkundige ontdekkingen gedaan door de Italiaan Galileo Galilei.
2. In 1609 hoorde Galileo Galilei van Lipperhey's uitvinding en hij bouwde zijn eigen telescoop.
3. Galilei richtte voor het eerst een telescoop op de hemel en leverde het bewijs waarmee de gangbare, deels door de kerk opgelegde, opvatting dat de aarde het centrum was van het heelal werd weerlegd.
4. Galilei verbeterde de verrekijker en transformeerde deze tot een sterrenkijker.
5. Hij publiceerde zijn bevindingen in 1610 in zijn werk Sidereus Nuncius (Boodschapper van de sterren).

Galileo Galilei, geïnspireerd door Lippershey, verfijnde het ontwerp en richtte zijn telescoop naar de hemel. Hij ontdekte niet alleen de vier grootste manen van Jupiter, maar ook bergen en kraters op de maan, en bevestigde dat Venus fasen heeft zoals onze maan. Galileo’s telescoop was het begin van wat wij nu moderne astronomie noemen.

Al snel zag hij dingen die nog niet eerder waren waargenomen: donkere vlekken op de zon, bergen en kraters op de maan en de ontelbare hoeveelheid sterren van de Melkweg. Zijn ontdekkingen stonden haaks op de wetenschappelijke ideeën van die tijd en worden beschouwd als het begin van de moderne astronomie.

Vanaf dat moment veranderde onze kijk op de wereld en op het universum.

Reflectortelescoop

• In 1668 introduceerde Isaac Newton een baanbrekende innovatie: de reflectortelescoop.
• In plaats van lenzen gebruikte hij spiegels om licht te verzamelen en te focussen.
• Dit ontwerp verminderde chromatische aberratie (kleurvervormingen) en bood scherpere beelden.
• Newtons reflectortelescoop legde de basis voor veel van de telescopen die we vandaag gebruiken.

De telescoop heeft grote invloed gehad op de ontwikkeling van de wetenschap en het wereldbeeld van mensen sinds de 17e eeuw.

Tot op de dag van vandaag bewijst de telescoop op de meest uiteenlopende gebieden zijn nut. Of het nu gaat om maritiem of militair gebruik, of om wetenschap en astronomie.